Thực trạng về tội phạm “Xâm hại tình dục người dưới 16 tuổi” trên địa bàn 11 xã, phường thuộc phạm vi kiểm sát của Viện kiểm sát nhân dân khu vực 1 – Quảng Ninh

Trong những năm gần đây, tội phạm xâm hại tình dục trẻ em ở tỉnh Quảng Ninh vẫn là vấn đề đáng lưu tâm. Từ cuối năm 2024 đến năm 2025, chỉ riêng trên địa bàn Viện kiểm sát nhân dân khu vực 1 đã thụ lý 07 vụ/07 bị can về tội phạm xâm hại tình dục người 16 tuổi với 07 trẻ em bị xâm hại. Đây đang trở thành vấn đề nhức nhối trong xã hội.

Hiện nay, với sự phát triển mạnh mẽ của Internet, các phụ huynh muốn bảo vệ con mình khỏi việc tiếp xúc với những nội dung độc hại ngày càng trở nên khó khăn hơn bao giờ hết. Đặc biệt, trong độ tuổi thanh thiếu niên khi đang phát triển về mặt tâm sinh lý mà không được giáo dục kỹ càng thì việc tiếp xúc với các nội dung độc hại trên mạng rất dễ nảy sinh tư tưởng, hành vi lệch lạc. Trường hợp bị cáo Nguyễn Tuấn H (sinh năm 2006) là một ví dụ. Trong khoảng thời gian từ tháng 12/2024 đến tháng 01/2025, H đã nhắn tin làm quen và có quan hệ yêu đương với cháu Phạm Ngọc L (15 tuổi). H khai nhận đã 07 lần quan hệ tình dục với cháu L mặc dù H biết rõ L chưa đủ 16 tuổi.

Đáng báo động hơn nữa đó là thế hệ trẻ ngày càng có xu hướng bình thường hóa những lối sống “ngoại lai”, không lành mạnh, không phù hợp với thuần phong mỹ tục Việt Nam. Những đối tượng xâm hại còn lợi dụng việc nhận thức của các cháu còn nhiều hạn chế để doạ nạt, khống chế nhằm thoả mãn ham muốn bản thân. Điển hình là vụ Vũ Văn K (2001) có hành vi quan hệ tình dục đồng giới với cháu Phạm G sinh ngày 11/5/2010, tại thời điểm K phạm tội, cháu G mới 14 tuổi. Trong quá trình điều tra, phát hiện ngay khi quan hệ tình dục xong, cháu G xa lánh K, khiến K ghen tức và dọa sẽ công khai hình ảnh nhạy cảm của hai người. G do quá sợ hãi, đã kể lại sự việc cho mẹ thì mọi việc mới vỡ lở.

Qua theo dõi tình hình tội phạm trên địa bàn thấy điểm chung của các vụ án xâm hại người dưới 16 tuổi là nạn nhân đều là các cháu gái ở độ tuổi thiếu niên, chưa đầy đủ nhận thức và được phụ huynh cho tiếp xúc với mạng xã hội từ rất sớm. Đối tượng và nạn nhân thực hiện quan hệ tình dục chủ yếu ở phòng trọ vào thời điểm không có người lớn ở nhà hoặc thuê nhà nghỉ để sử dụng. Do công việc bận rộn và do tin tưởng con, nhiều phụ huynh đã vô tình tạo điều kiện để những kẻ đồi bại thực hiện thành công ý đồ của mình.

Nhận diện nguyên nhân của tội phạm

Mặc dù là một trong những tỉnh có tốc độ phát triển nhanh nhất cả nước, tuy nhiên nhiều phường, xã trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh vẫn còn đông người đồng bào sinh sống, trình độ dân trí còn hạn chế, chưa theo kịp tốc độ phát triển kinh tế và hội nhập của tỉnh. Một bộ phận không nhỏ dân cư gặp nhiều khó khăn trong đời sống đã phát sinh tiêu cực và không nhận thức được trách nhiệm của mình trong công tác bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em nên việc phòng, chống bạo lực, xâm hại trẻ em bị coi nhẹ.

Bên cạnh đó, cùng với tiến bộ của công nghệ thông tin là sự du nhập của các loại văn hóa phẩm độc hại, cùng với sự tha hóa, biến chất về đạo đức, lối sống của một bộ phận người lớn, đã ảnh hưởng không nhỏ đến việc giáo dục đạo đức, hình thành nhân cách trẻ em, làm gia tăng tội phạm, trong đó có tội phạm bạo lực, xâm hại trẻ em.

Ngoài ra, sự phối hợp giữa gia đình – nhà trường và xã hội chưa thực sự chặt chẽ, thiếu đồng bộ. Công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật về hình sự, hôn nhân gia đình, phòng, chống bạo lực gia đình, bình đẳng giới, bảo vệ quyền trẻ em còn hạn chế, chưa thường xuyên, dẫn đến nhận thức của một bộ phận người dân về sự bình đẳng giới, giáo dục giới tính đối với trẻ em, đặc biệt là trẻ em gái còn hạn chế. Điều này dẫn đến các nạn nhân của các tội phạm xâm hại là phụ nữ, trẻ em, do không nhận thức được đầy đủ quyền của mình nên không dám đấu tranh mà chọn cách cam chịu.

Viện kiểm sát kiến nghị một số giải pháp phòng ngừa

Một là, tiếp tục chỉ đạo triển khai, thực hiện và đẩy mạnh hơn nữa công tác thông tin, tuyên truyền Nghị quyết số 121/2020/QH14 ngày 19/6/2020 của Quốc hội “về việc tiếp tục tăng cường hiệu lực, hiệu quả việc thực hiện chính sách pháp luật về phòng, chống xâm hại trẻ em”; Chỉ thị số 18/CT-TTg ngày 16/5/2017 của Thủ tướng Chính phủ “về việc tăng cường giải pháp phòng, chống bạo lực, xâm hại trẻ em”; Chiến lược Quốc gia về bình đẳng giới giai đoạn 2021-2030, Chương trình hành động quốc gia vì trẻ em giai đoạn 2021-2030 và nội dung các văn bản pháp luật liên quan. Trong đó, việc tuyên truyền, phổ biến pháp luật phải có kế hoạch, chương trình ngắn hạn, dài hạn cụ thể, chú trọng đến việc lồng ghép nội dung truyền thông phòng, chống xâm hại tình dục phụ nữ và trẻ em gái vào trong sinh hoạt của thôn, ấp, tổ dân phố; trong sinh hoạt ngoại khóa của các cấp học và sinh hoạt chuyên đề của các tổ chức, đoàn thể các cấp.

Hai là, nâng cao năng lực và trách nhiệm cho tổ chức, cá nhân người tham gia phòng, chống bạo lực tình dục các cấp. Theo đó, cần kiện toàn lại đội ngũ các cán bộ, cộng tác viên làm công tác truyền thông về dân số, gia đình và trẻ em tại cơ sở; Quy định cụ thể và nâng cao trách nhiệm, mối quan hệ “cộng tác” của các Ban, Ngành, đoàn thể về vấn đề liên quan.

Ba là, các nền tảng trực tuyến đang là hình thức phù hợp với xu thế và tâm lý của trẻ em trong thời đại công nghệ hiện nay. Vì vậy, cần phải phân công một đơn vị cụ thể để phối hợp xây dựng các trang điện tử hoặc ứng dụng điện thoại với nội dung là gồm các kiến thức, kỹ năng cần thiết về phòng, chống xâm hại tình dục trẻ em nói riêng; về tăng cường sức khỏe tâm thần và tâm lý xã hội cho trẻ nói chung; về hướng dẫn trẻ em sử dụng mạng Internet an toàn.

Với bối cảnh hội nhập của xã hội như hiện nay, dự báo trong thời gian tới, tội phạm xâm hại tình dục trẻ em vẫn diễn biến phức tạp, có xu hướng tăng lên. Đây là loại tội phạm làm suy thoái đạo đức xã hội, đạo đức gia đình, trực tiếp đe dọa phá vỡ nền tảng đạo đức, văn hóa của xã hội, vì vậy cần xác định rõ trách nhiệm của các cấp, các Ngành và toàn xã hội để chung tay phòng ngừa và đấu tranh tội phạm xâm hại trẻ em một cách hiệu quả nhất.

Viện kiểm sát nhân dân khu vực 1