Nhận thức áp dụng tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự “Phạm tội lần đầu thuộc trường hợp ít nghiêm trọng” trong thực tiễn xét xử
Nội dung vụ án: Tháng 4 năm 2018, Nguyễn Văn A bị Tòa án nhân dân thành phố H xử phạt 06 tháng tù, nhưng cho hưởng án treo về tội “Đánh bạc”. Trong quá trình A chấp hành bản án, tháng 12 năm 2018, Cơ quan điều tra phát hiện vào tháng 6 năm 2017 A có hành vi lừa đảo chiếm đoạt 30 triệu đồng của Bảo hiểm xã hội thành phố H, nên đã khởi tố điều tra A về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”.
Ngày 16/4/2019, Toà án nhân dân thành phố H đưa vụ án ra xét xử. Hội đồng xét xử (HĐXX) đã quyết định áp dụng các điểm b, s khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự (BLHS), tuyên phạt A 20 tháng tù về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”. (HĐXX không áp dụng tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự (TNHS): “Phạm tội lần đầu và thuộc trường hợp ít nghiêm trọng”, theo điểm i khoản 1 Điều 51 BLHS)
Về quyết định của HĐXX, hiện tại đang có 2 quan điểm:
Quan điểm thứ nhất: HĐXX không áp dụng tình tiết giảm nhẹ TNHS “Phạm tội lần đầu và thuộc trường hợp ít nghiêm trọng” đối với A là đúng, vì: Phạm tội lần đầu là lần đầu bị đưa ra xét xử. Chỉ có Tòa án mới có thẩm quyền quyết định hình phạt và khi Tòa án xét xử mới được áp dụng các tình tiết giảm nhẹ quy định trong BLHS. Cho nên, tuy hành vi phạm tội này xảy ra trước, nhưng do A đã từng bị Tòa án xét xử, nên lần xét xử này không được áp dụng tình tiết giám nhẹ “Phạm tội lần đầu thuộc trường hợp ít nghiêm trọng”.
Quan điểm thứ 2 cũng là quan điểm của tác giả bài viết: Mặc dù A đã bị xét xử về tội “đánh bạc”, nhưng lần xét xử này là đối với hành vi phạm tội được thực hiện trước khi có bản án. Do vậy, nếu hành vi phạm tội đó thuộc trường hợp ít nghiêm trọng thì vẫn được áp dụng tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự “phạm tội lần đầu thuộc trường hợp ít nghiêm trọng”. Điều này phù hợp với quy định tại Điều 2 Bộ luật hình sự về cơ sở của TNHS “Chỉ người nào phạm một tội đã được Bộ luật hình sự quy định mới phải chịu trách nhiệm hình sự.”. (Có nghĩa là kết luận hành vi người đó phạm tội gì, hình phạt áp dụng ra sao là dựa vào cấu thành tội phạm mà người đó đã thực hiện).
Tại Công văn số 01/2017/GĐ-TANDTC ngày 07/4/2017 của Tòa án nhân dân Tối cao hướng dẫn, giải đáp về quy định “phạm tội lần đầu thuộc trường hợp ít nghiêm trọng” thì tình tiết này được giải đáp như sau: Phạm tội lần đầu là từ trước đến nay chưa phạm tội lần nào. Nếu trước đó đã phạm tội và bị kết án nhưng đã được xóa án tích hoặc chưa bị kết án nhưng đã hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc chưa bị kết án hoặc chưa hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự nay bị truy cứu trách nhiệm hình sự trong cùng lần phạm tội sau thì không được coi là phạm tội lần đầu.
Sau đó, tại Nghị quyết 01/2018/NQ – HĐTP, ngày 24/4/2018 của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng về Điều 66 và Điều 106 Bộ luật hình sự về tha tù trước thời hạn có điều kiện. Nghị quyết quy định:
Các trường hợp được coi là phạm tội lần đầu:
– Trước đó chưa phạm tội lần nào;
– Trước đó đã thực hiện hành vi phạm tội nhưng được miễn trách nhiệm hình sự;
– Trước đó đã thực hiện hành vi phạm tội nhưng được áp dụng biện pháp tư pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng;
– Trước đó đã bị kết án nhưng thuộc trường hợp được coi là không có án tích.
Cả hai văn bản trên đều hướng dẫn phạm tội lần đầu là trước đó chưa phạm tội lần nào, nhưng không hướng dẫn cụ thể “trước đó” là trước khi thực hiện hành vi phạm tội bị đưa ra xét xử, hay trước khi xét xử. Và nếu có hai cách hiểu khác nhau, thì theo nguyên tắc có lợi cho bị cáo, phải xác định “trước đó” là tính từ thời điểm bị cáo thực hiện hành vi phạm tội chứ không phải tính từ thời điểm bị cáo bị xét xử.
Để thống nhất nhận thức khi áp dụng pháp luật, thiết nghĩ cần có văn bản hướng dẫn về tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự trong tình huống nêu trên./.
Lê Thị Nhung – VKSND thành phố Uông Bí



Tin tức mới nhất
Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao Nguyễn Huy Tiến; Bí thư Thành uỷ Quảng Ninh Quản Minh Cường và Đoàn công tác của Ban Chỉ đạo phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực Trung ương thăm Viện kiểm sát nhân dân thành phố Quảng Ninh
Ngày 19/11/2026, trong chương trình công tác tại Quảng Ninh, đồng chí Nguyễn Huy Tiến,...
Th11
Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao Nguyễn Huy Tiến thông qua kết luận kiểm tra, giám sát về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực tại Quảng Ninh
Chiều ngày 19/11/2026, tại thành phố Quảng Ninh, Đoàn công tác của Ban Chỉ đạo...
Th11
Viện kiểm sát nhân dân khu vực 1 – Quảng Ninh và Thuế cơ sở 1 thành phố Quảng Ninh ký Quy chế phối hợp thí điểm khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ lợi ích công trong lĩnh vực thuế
Chiều ngày 16/11/2026, tại trụ sở Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) khu vực 1...
Th11
Gắn kiểm tra với hướng dẫn nghiệp vụ trong công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo tại Viện kiểm sát nhân dân khu vực 6 – Quảng Ninh
Ngày 12/11/2026, tại Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) khu vực 6, Đoàn kiểm tra...
Th11
Cụm thi đua các đơn vị thuộc Viện kiểm sát nhân dân thành phố Quảng Ninh tổ chức Hội nghị sinh hoạt chuyên đề và diễn tập thực hành An toàn, an ninh mạng năm 2026
Chiều ngày 13/11/2026, Cụm thi đua các Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) khu vực...
Th11
Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân thành phố Quảng Ninh chung vui Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc tại khu phố Bãi Cháy 4
Sáng ngày 15/11/2026, đồng chí Phạm Viết Vượng, Thành uỷ viên, Bí thư Đảng uỷ,...
Th11
Phòng Công tố và kiểm sát điều tra, kiểm sát xét xử sơ thẩm án an ninh, ma túy, Viện kiểm sát nhân dân thành phố Quảng Ninh phối hợp với Phòng An ninh điều tra Công an thành phố tổ chức họp giao ban, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong giải quyết án hình sự
Sáng ngày 13/11/2026, tại trụ sở Cơ quan An ninh Điều tra Công an thành...
Th11
Quyết định Về việc công khai chủ trương đầu tư dự án Xây dựng trụ sở Viện kiểm sát nhân dân trên địa bàn thành phố Quảng Ninh giai đoạn 2.
QUYẾT ĐỊNH Về việc công khai chủ trương đầu tư dự án Xây dựng trụ...
Thiếu tướng Nguyễn Thanh Phong, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát quân sự Trung ương thăm, làm việc Viện kiểm sát nhân dân thành phố Quảng Ninh
Ngày 10/11/2026, nhân chuyến công tác tại Bộ Chỉ huy quân sự và Thành phố...
Th11