Giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động kiểm sát việc thu thập, đánh giá chứng cứ theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự

Trong giai đoạn từ 01/12/2023 đến 31/7/2025, Viện kiểm sát hai cấp tỉnh Quảng Ninh đã thực hành quyền công tố và kiểm sát xét sơ thẩm 2.255 vụ án/5.057 bị cáo, xét xử phúc thẩm 222 vụ án/311 bị cáo. Các vụ án hình sự được đưa ra xét xử đều đảm bảo đúng người, đúng tội và đúng pháp luật, không có vụ nào bị Tòa án tuyên không phạm tội hay phải đình chỉ do không chứng minh được hành vi phạm tội. Chất lượng công tác cũng đã thể hiện rõ sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan tiến hành tố tụng trong việc giải quyết dứt điểm nhiều vụ án phức tạp, đông người tham gia, góp phần giữ vững an ninh, trật tự trên địa bàn.

Mặc dù vậy, qua công tác nghiên cứu hồ sơ tham gia các phiên tòa phúc thẩm, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh nhận thấy bên cạnh những kết quả đã đạt được, nhiều vụ án hình sự vẫn bộc lộ những thiếu sót, vi phạm trong việc thu thập và đánh giá chứng cứ có trách nhiệm của Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án. Những vi phạm này, cơ bản có phần trách nhiệm của Kiểm sát viên được phân công thực hành quyền công tố đã thiếu sót trong hoạt động kiểm sát việc thu thập, đánh giá chứng cứ ngay từ giai đoạn điều tra.

Từ thực tiễn đó, Phòng 7 đã xây dựng chuyên đề nghiệp vụ: Giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả trong hoạt động kiểm sát việc thu thập, đánh giá chứng cứ theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự, nhằm giúp các Kiểm sát viên nhận diện được các vi phạm, thiếu sót, chỉ ra nguyên nhân và đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kiểm sát hoạt động thu thập và đánh giá chứng cứ.

Trên cơ sở tổng hợp số liệu xét xử các vụ án hình sự sơ thẩm, phúc thẩm tại Tòa án hai cấp từ ngày 01/12/2023 đến 31/7/2025, Chuyên đề “Giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả trong hoạt động kiểm sát việc thu thập, đánh giá chứng cứ theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự” đã nghiêm túc đánh giá kết quả công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra, kiểm sát xét xử sơ thẩm; trong đó tập trung đánh giá thực trạng hoạt động kiểm sát việc thu thập, bảo quản, đánh giá chứng cứ, thẳng thắn chỉ ra những vấn đề cần rút kinh nghiệm trong hoạt động kiểm sát việc thu thập, đánh giá chứng cứ, thông qua một số vụ án hình sự bị hủy do có kháng nghị hoặc Viện kiểm sát cấp tỉnh yêu cầu thu thập bổ sung chứng cứ để làm rõ tình tiết vụ án trong giai đoạn chuẩn bị xét xử phúc thẩm. Điều này không chỉ làm kéo dài thời gian giải quyết vụ án, gây tốn kém về nhân lực, vật lực mà còn ảnh hưởng đến chất lượng hoạt động kiểm sát nói chung.

Chuyên đề cũng chỉ rõ những vấn đề cần rút kinh nghiệm như: Kiểm sát viên phải đặc biệt lưu ý đối với bị can không nhận tội, bị cáo kêu oan, phải ghi lời khai, đấu tranh với bị can trước khi xem xét xử lý; phải giải quyết triệt để những mâu thuẫn trong hồ sơ về không gian, thời gian, địa điểm và hành vi phạm tội của từng bị cáo; không được phép bỏ qua bất cứ một chứng cứ nào nếu chứng cứ đó có dấu hiệu liên quan đến hành vi phạm tội, phải nghiên cứu, đối chiếu chứng cứ này với các chứng cứ khác để xác định sự phù hợp, khách quan; đối với chứng cứ là dữ liệu điện tử, cần chủ động yêu cầu Cơ quan điều tra kiểm tra ngay sau khi thu giữ để thu thập những chứng cứ buộc tội, gỡ tội (nếu có), làm cơ sở để  định hướng điều tra.

Chuyên đề cũng đi sâu phân tích nguyên nhân khách quan, chủ quan của những hạn chế này, theo đó xác định được nguyên nhân của những vi phạm chủ yếu do kinh nghiệm tích lũy của Kiểm sát viên chưa đồng đều; một số ít Kiểm sát viên còn thiếu chặt chẽ trong thực hiện thao tác kiểm sát điều tra thực hành quyền công tố nên chưa kịp thời phát hiện những thiếu sót trong hoạt động thu thập, đánh giá chứng cứ của cơ quan tố tụng dẫn đến khi xét xử mới bộc lộ hạn chế, thiếu sót; việc đánh giá chứng cứ kết tội, gỡ tội còn chưa bám vào cấu thành cơ bản của tội phạm…

Để khắc phục tình trạng này Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Quảng Ninh đã đề ra các giải pháp đó là:

Thứ nhất: Thủ trưởng các đơn vị cần tăng cường công tác quản lý, đề cao trách nhiệm người đứng đầu nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho các KSV thông qua các hoạt động đào tạo, bồi dưỡng cán bộ tại chỗ như: phân công Kiểm sát viên có năng lực kèm cặp, hướng dẫn cán bộ giúp việc; chủ động kiểm tra tài liệu khi nghe cáo cáo án; tăng cường kiểm tra nghiệp vụ qua công tác kiểm tra nội bộ, kiểm tra chéo…

Thứ hai: Kiểm sát viên phải chủ động, tích cực nghiên cứu nâng cao trình độ nghiệp vụ cũng như tích lũy kinh nghiệm; tăng cường trách nhiệm, bản lĩnh nghề nghiệp, gắn trách nhiệm cá nhân trong từng vụ án cụ thể; tránh tư tưởng “dĩ hòa vi quý”, thiếu kiên quyết nể nang trong hoạt động kiểm sát.

 Thứ ba: Tăng cường công tác phối hợp để giải quyết những vướng mắc phát sinh trong quá trình tố tụng như: phối hợp giữa các bộ phận nghiệp vụ trong nội bộ cơ quan đơn vị, phối hợp giữa cấp trên và cấp dưới để được hướng dẫn nghiệp vụ, giải đáp vướng mắc kịp thời, phối hợp giữa các cơ quan tố tụng…

Thứ tư: Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động thu thập – bảo quản – đánh giá chứng cứ.

 Trong thời gian tới, trước thực tế không còn mô hình cấp huyện và các cơ quan tố tụng cấp huyện được tổ chức thành các khu vực, địa bàn, mỗi Viện kiểm sát khu vực và  phòng nghiệp vụ thuộc Viện kiểm sát nhân dân tỉnh cần tăng cường hơn nữa trách nhiệm của Kiểm sát viên, nâng cao kỹ năng kiểm sát việc thu thập, đánh giá chứng cứ, đồng thời phối hợp chặt chẽ hơn với Cơ quan điều tra và Tòa án để đảm bảo các vụ án được giải quyết nhanh chóng, đúng pháp luật, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và sự mong mỏi của mọi tầng lớp nhân dân.

Phòng 7 VKSND tỉnh Quảng Ninh