Nhận thức về áp dụng tình tiết giảm nhẹ “quy định tại điểm s khoản 1 Điều 51 Bộ luật hình sự năm 2015”

Nhận thức về áp dụng tình tiết giảm nhẹ “quy định tại điểm s khoản 1 Điều 51 Bộ luật hình sự năm 2015”

Bộ luật hình sự (BLHS) năm 1999 cũng như BLHS năm 2015 đều quy định tình tiết “người phạm tội thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải” là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Cụ thể, tình tiết giảm nhẹ này được quy định tại điểm p khoản 1 Điều 46 BLHS năm 1999 và điểm s khoản 1 Điều 51 BLHS năm 2015. 

Việc áp dụng tình tiết giảm nhẹ này hầu như không có vướng mắc gì đối với những tội phạm xảy ra từ sau ngày 01/01/2018 – là thời điểm BLHS 2015 (sửa đổi) có hiệu lực thi hành. Tuy nhiên, đối với những tội phạm xảy ra trước ngày 01/01/2018 trong thực tế còn có những cách hiểu và áp dụng pháp luật khác nhau. Trong phạm vi bài viết này, tôi xin được đưa ra ví dụ cụ thể và phân tích để làm rõ vấn đề này như sau:

Ngày 20/11/2017, Trần Thị T cùng Nguyễn Văn H bán trái phép 0,15g Methaphetamin cho Lê Văn Th bị Công an thị xã Đ bắt quả tang. Đến ngày 29/3/2018, Tòa án nhân dân thị xã Đ mở phiên tòa xét xử T và H về tội “Mua bán trái phép chất ma túy”, áp dụng khoản 1,2 Điều 194 BLHS năm 1999; điểm s khoản 1 Điều 51 BLHS năm 2015 xử phạt tù các bị cáo T, H; đồng thời, áp dụng các căn cứ pháp luật để xử lý vật chứng, áp dụng án phí.

Việc kết tội các bị cáo về tội “Mua bán trái phép chất ma túy” và áp dụng mức hình phạt đối với các bị cáo cũng như xử lý vật chứng… của Hội đồng xét xử là chính xác và phù hợp, nên không đề cập trong bài viết này mà vấn đề đặt ra là việc áp dụng tình tiết giảm nhẹ theo điểm s khoản 1 Điều 51 BLHS năm 2015 có đúng hiệu lực pháp luật về thời gian hay không?

Về vấn đề này có 02 luồng quan điểm khác nhau:

– Quan điểm thứ nhất: Do các bị cáo phạm tội trước khi BLHS năm 2015 có hiệu lực và mức hình phạt của tội “Mua bán trái phép chất ma túy” quy định tại các khoản 1,2 Điều 194 BLHS năm 1999 cũng như Điều 251 BLHS năm 2015 là như nhau, nên việc truy tố, xét xử bị cáo theo Điều 194 BLHS năm 1999 là đúng. Tuy nhiên, do truy tố, xét xử vào thời điểm BLHS năm 2015 đã có hiệu lực, khi đó BLHS 1999 đã hết hiệu lực thì phải áp dụng tình tiết giảm nhẹ “người phạm tội thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải” theo điểm s khoản 1 Điều 51 BLHS năm 2015 cho các bị cáo (Quan điểm này của VKSND thị xã Đ thể hiện tại Cáo trạng cũng như bản luận tội tại phiên tòa và của một số đồng chí cán bộ nghiệp vụ tại Hội nghị rút nghiệm phiên tòa ngày 29/3/2018).

– Quan điểm thứ hai: Các bị cáo phạm tội trước khi BLHS năm 2015 có hiệu lực nên cần truy tố xét xử các bị cáo theo Điều 194 BLHS năm 1999 và áp dụng tình tiết giảm nhẹ “thành khẩn khai báo ăn năn hối cải” theo điểm p khoản 1 Điều 46 BLHS năm 1999, vì đây không phải là tình tiết giảm nhẹ mới có lợi cho bị cáo. (Quan điểm của cán bộ nghiệp vụ VKSND huyện Ba Chẽ và tham khảo một số luật gia).

Tôi đồng ý với luồng quan điểm thứ 2, được phân tích đầy đủ bởi các căn cứ pháp lý sau đây:

Một là, trước hết phải khẳng định tình tiết giảm nhẹ “Người phạm tội thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải” quy định tại điểm s khoản 1 điều 51 BLHS 2015 hoàn toàn tương ứng với quy định tại điểm p khoản 1 Điều 46 BLHS 1999, nên đây không phải là tình tiết giảm nhẹ mới có lợi cho người phạm tội.

Hai là, Điều 7 BLHS năm 2015 quy định: “Điều luật được áp dụng đối với một hành vi phạm tội là điều luật đang có hiệu lực thi hành tại thời điểm mà hành vi phạm tội được thực hiện”. Điều này hoàn toàn phù hợp với Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật, cụ thể tại Điều 156 Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật cũng quy định: “…Văn bản quy phạm pháp luật được áp dụng đối với hành vi xảy ra tại thời điểm mà văn bản đó đang có hiệu lực. Trong trường hợp quy đinh của văn bản quy phạm pháp luật có hiệu lực trở về trước thì áp dụng theo quy định đó”. Do đó, trong trường hợp này không thể nói BLHS năm 1999 đã hết hiệu lực, vì thời điểm phạm tội trước 01/01/2018, nên BLHS năm 1999 vẫn còn có hiệu lực về thời gian.

Đồng thời, tại khoản 3 Điều này quy định: “Điều luật xóa bỏ một tội phạm, một hình phạt, một tình tiết tăng nặng, quy định một hình phạt nhẹ hơn, một tình tiết giảm nhẹ mới hoặc mở rộng phạm vi áp dụng án treo, miễn trách nhiệm hình sự, loại trừ trách nhiệm hình sự, miễn hình phạt, giảm hình phạt, tha tù trước thời hạn có điều kiện, xóa án tích và quy định khác có lợi cho người phạm tội, thì được áp dụng đối với hành vi phạm tội đã thực hiện trước khi điều luật có hiệu lực thi hành”. Do vậy, trong trường hợp này, do tình tiết “người phạm tội thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải” không phải là tình tiết giảm nhẹ mới, nên không được áp dụng điểm s khoản 1 Điều 51 BLHS năm 2015 để giải quyết.

Mặt khác, tại Điều 2 Nghị quyết 41 của Quốc hội về thi hành BLHS năm 2015 quy định: “1. Kể từ ngày 01 tháng 01 năm 2018, Bộ luật hình sự năm 2015 được áp dụng như sau: …h) Thực hiện các quy định tại khoản 3 Điều 7 Bộ luật hình sự năm 2015…”.

Như vậy, rõ ràng việc xác định tình tiết “Người phạm tội thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải” không phải là tình tiết giảm nhẹ mới có lợi cho người phạm tội là căn cứ then chốt để áp dụng điểm p khoản 1 Điều 46 BLHS năm 1999 mà không áp dụng điểm s khoản 1 Điều 51 BLHS năm 2015 trong trường hợp vụ án nêu trên.

Tóm lại, trong thời điểm BLHS năm 2015 vừa mới có hiệu lực, còn có nhiều vụ án xảy ra tại thời điểm trước ngày 01/01/2018 đến nay mới được phát hiện khởi tố hoặc đưa ra truy tố, xét xử, dẫn đến việc áp dụng BLHS năm 1999 hay BLHS năm 2015 còn có các cách hiểu và áp dụng pháp luật khác nhau. Trên tinh thần học hỏi, tôi xin đưa ra ví dụ trên cùng bạn đọc trao đổi để đi đến việc áp dụng pháp luật một cách chính xác, đúng pháp luật.

                                                     Nguyễn Đức Thành – VKSND huyện Ba Chẽ