Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Quảng Ninh khởi kiện vụ án dân sự công ích đầu tiên: Điểm tựa tư pháp bảo vệ lợi ích của nhà nước và cộng đồng

Sáng ngày 28/8/2026, Toà án nhân dân (TAND) khu vực 1 – Quảng Ninh mở phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ án “Xâm phạm lợi ích công trong lĩnh vực đất đai”. Đây là vụ án dân sự công ích đầu tiên do Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) khởi kiện và được Tòa án đưa ra xét xử trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh theo tinh thần Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội.

Phiên tòa được kết nối trực tuyến đến 8 điểm cầu gồm điểm cầu trung tâm VKSND tỉnh Quảng Ninh, 6 VKSND khu vực trên địa bàn tỉnh và Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội nhằm phục vụ công tác theo dõi, nghiên cứu, trao đổi và rút kinh nghiệm nghiệp vụ trong toàn ngành.

Vụ án được kết nối đến 08 điểm cầu để phục vụ công tác trao đổi, rút kinh nghiệm chung

Theo hồ sơ, ngày 19/9/2019, hộ ông Đ.H.T. và bà B.T.H. xây dựng công trình tường bao tại Km115+270, phía phải tuyến đường dẫn cầu Bãi Cháy. Công trình nằm trong phạm vi hành lang an toàn đường bộ nhưng tồn tại nhiều năm chưa được tháo dỡ. Biên bản kiểm tra, đánh giá hiện trạng ngày 5/5/2026 xác định tường bao được xây quanh phần đất có kích thước 9m x 6,3m, tương đương 56,7m2; bờ tường cao 1,34m, dày 0,15m. Đến thời điểm kiểm tra, công trình vẫn giữ nguyên hiện trạng.

Trong quá trình xác minh, VKSND khu vực 1, tỉnh Quảng Ninh phối hợp với Ban điều hành cầu Bãi Cháy, Sở Xây dựng tỉnh Quảng Ninh và UBND phường Bãi Cháy làm rõ vị trí, hiện trạng và phạm vi công trình. Các cơ quan chuyên môn xác định công trình nằm trong hành lang an toàn đường bộ, thuộc trường hợp phải tháo dỡ. Việc phối hợp xác minh có ý nghĩa quan trọng, giúp yêu cầu xử lý được xây dựng trên tài liệu, chứng cứ cụ thể. Đối với một vụ án liên quan đất đai và hạ tầng giao thông, xác định đúng ranh giới, hiện trạng và trách nhiệm quản lý là cơ sở để làm rõ lợi ích công bị xâm phạm.

  Kiểm sát viên phát biểu quan điểm tại phiên toà

Trước khi khởi kiện, ngày 7/4/2026, VKSND khu vực 1, tỉnh Quảng Ninh đã ban hành quyết định yêu cầu ông Đ.H.T. và bà B.T.H. chấm dứt hành vi vi phạm, phá dỡ công trình, trả lại mặt bằng. Tuy nhiên, hết thời hạn thực hiện, hai cá nhân không chấp hành. Ngày 15/7/2026, đơn vị quyết định khởi kiện vụ án dân sự công ích, đề nghị Tòa án buộc các bị đơn phá dỡ tường bao, trả lại phần đất thuộc hành lang an toàn đường bộ cầu Bãi Cháy cho UBND phường Bãi Cháy quản lý.

Quyết định này thể hiện sự chủ động, kiên trì của Viện kiểm sát trong việc theo đuổi mục tiêu bảo vệ lợi ích công. Khi yêu cầu tự nguyện khắc phục chưa được thực hiện, đơn vị tiếp tục sử dụng phương thức tố tụng để đề nghị giải quyết, không để vụ việc dừng ở khâu phát hiện và yêu cầu xử lý.

Ngày 20/7/2026, TAND khu vực 1, tỉnh Quảng Ninh thụ lý vụ án. Quá trình giải quyết, Tòa án tổ chức xem xét, thẩm định tại chỗ, xác định công trình gồm ba bức tường xây bằng gạch ba banh, phần nền đổ bê tông trên diện tích 56,7m2, nằm trong hành lang an toàn đường bộ.

Sau khi Tòa án ban hành quyết định đưa vụ án ra xét xử, ngày 24/8, UBND phường Bãi Cháy có văn bản thông báo các bị đơn đã tự nguyện phá dỡ công trình, trả lại mặt bằng cho địa phương quản lý. Tại phiên tòa ngày 28/8, tình tiết mới này được Hội đồng xét xử thẩm tra công khai cùng các tài liệu, chứng cứ liên quan. Khi xác định toàn bộ yêu cầu khởi kiện đã được thực hiện, đại diện VKSND khu vực 1, tỉnh Quảng Ninh rút yêu cầu khởi kiện. Việc rút yêu cầu thể hiện rõ mục đích của vụ kiện là hướng đến khôi phục lợi ích công, không theo đuổi tranh chấp khi hành vi vi phạm đã được khắc phục đầy đủ. 

Vụ án là bước triển khai thực tế Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm VKSND khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công. Ngay từ đầu năm 2026, VKSND khu vực 1, tỉnh Quảng Ninh xác định thực hiện nhiệm vụ này là một trong những khâu đột phá. Lãnh đạo Viện trực tiếp chỉ đạo thành lập Tổ tố tụng dân sự công ích; phân công cán bộ có năng lực tham gia; thường xuyên nghe báo cáo, tháo gỡ khó khăn trong xác minh, thu thập chứng cứ.

Hội đồng xét xử tuyên án

Từ thực tiễn vụ án tại Bãi Cháy, có thể thấy vai trò của Viện kiểm sát được thể hiện xuyên suốt quá trình xử lý: Nhận diện lợi ích công bị xâm phạm, phối hợp xác minh, yêu cầu tự nguyện khắc phục, khởi kiện và tham gia phiên tòa bảo vệ yêu cầu trên cơ sở chứng cứ. Đây là công việc đòi hỏi sự kết hợp giữa năng lực pháp lý và khả năng nắm bắt thực tiễn. Viện kiểm sát phải làm rõ không chỉ hành vi vi phạm, mà cả lợi ích chung cần bảo vệ và biện pháp khắc phục phù hợp. Kết quả tháo dỡ công trình tồn tại nhiều năm cho thấy quá trình khởi kiện, giải quyết vụ án đã thúc đẩy người vi phạm thực hiện trách nhiệm. Phần đất thuộc hành lang an toàn đường bộ được trả lại cho cơ quan quản lý là kết quả cụ thể, có thể kiểm chứng của cơ chế bảo vệ lợi ích công. 

Tại phiên tòa, ngoài kỹ năng trình bày, bảo vệ yêu cầu khởi kiện, vụ án còn đặt ra bài học về đánh giá chứng cứ mới, xác định mức độ khắc phục và xử lý tình huống người bị kiện tự nguyện thực hiện yêu cầu trong quá trình tố tụng. Vụ kiện khép lại khi công trình vi phạm đã được tháo dỡ, phần đất thuộc hành lang an toàn đường bộ được trả lại cho địa phương quản lý. Kết quả ấy cho thấy ý nghĩa thiết thực từ sự chủ động, kiên trì của Viện kiểm sát góp phần đưa quy định pháp luật vào cuộc sống, bảo vệ lợi ích chung và hứa hẹn trong thời gian tới, Nghị quyết 205 của Quốc hội sẽ ngày càng phát huy được sức mạnh và giá trị trong việc bảo vệ nhóm người yếu thế và lợi ích công.

VKSND khu vực 1, Quảng Ninh