Dấu ấn đổi mới, sáng tạo của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân khu vực 2, Quảng Ninh trong thực hiện tố tụng dân sự công ích

Ngày 01/7/2025, Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) khu vực 2, Quảng Ninh chính thức được thành lập theo mô hình tổ chức mới. Cùng với việc kiện toàn bộ máy, đơn vị tiếp tục được giao chuẩn bị triển khai Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự nhằm bảo vệ quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương và bảo vệ lợi ích công. Với một đơn vị vừa thành lập, đây không chỉ là một nhiệm vụ mới của Ngành mà còn là yêu cầu mới trong công tác tổ chức thực hiện.

Ngày 01/7/2025, tại Hội nghị công bố Quyết định thành lập Viện KSND khu vực 2, Quảng Ninh, đồng chí Phạm Viết Vượng – Viện trưởng VKSND tỉnh Quảng Ninh trực tiếp quán triệt những nội dung trọng tâm của Nghị quyết số 205 và yêu cầu đơn vị chủ động chuẩn bị đầy đủ các điều kiện để triển khai ngay khi Nghị quyết có hiệu lực. Quá trình triển khai Nghị quyết 205 tại VKSND khu vực 2 gắn với vai trò của đồng chí Nguyễn Quốc An, Viện trưởng đơn vị. Từ việc xây dựng đội ngũ cán bộ, hoàn thiện quy trình đến mở rộng cơ chế phối hợp và trực tiếp chỉ đạo giải quyết những vụ việc đầu tiên, mỗi bước đi đều hướng tới mục tiêu đưa những quy định của Nghị quyết số 205 nhanh chóng đi vào thực tiễn.

      Đồng chí Viện trưởng VKSND tỉnh Quảng Ninh trao Quyết định thành lập VKSND khu vực 2 và quán triệt triển khai Nghị quyết số 205

Tiếp thu chỉ đạo của đồng chí Viện trưởng VKSND tỉnh, đồng chí Nguyễn Quốc An xác định việc triển khai tố tụng dân sự công ích phải bắt đầu từ việc thống nhất nhận thức và cách tổ chức thực hiện trong toàn đơn vị. Những cuộc họp đầu tiên sau khi thành lập tập trung vào việc phân công nhiệm vụ, xác định rõ trách nhiệm của từng đồng chí lãnh đạo, từng bộ phận nghiệp vụ, từng Kiểm sát viên, công chức; đồng thời thống nhất phương thức phối hợp giữa các bộ phận nghiệp vụ ngay từ giai đoạn tiếp nhận thông tin.

Theo yêu cầu của đồng chí Nguyễn Quốc An, tố tụng dân sự công ích không phải là nhiệm vụ riêng của bộ phận kiểm sát dân sự. Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, mỗi Kiểm sát viên đều phải chủ động phát hiện những dấu hiệu xâm hại quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương hoặc lợi ích công thuộc lĩnh vực mình phụ trách; kịp thời trao đổi, chuyển thông tin để xem xét, xử lý theo quy định. Cùng với việc quán triệt phương châm “Công minh, chính trực, khách quan, thận trọng, khiêm tốn”, đồng chí yêu cầu mọi vụ việc đều phải được đánh giá trên cơ sở chứng cứ khách quan, đúng quy định pháp luật và đặt quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và công dân làm trọng tâm trong quá trình giải quyết.

Đồng chí Nguyễn Quốc An chủ trì cuộc họp triển khai Nghị quyết số 205 tại VKSND khu vực 2

Để việc triển khai không dừng ở chủ trương, đồng chí Nguyễn Quốc An chỉ đạo hoàn thiện đồng bộ các điều kiện tổ chức thực hiện. Ngày 26/11/2025, VKSND khu vực 2 ký Quy chế phối hợp với 09 xã, phường trên địa bàn nhằm thiết lập đầu mối trao đổi thông tin ngay từ cơ sở. Ngày 27/11/2025, đơn vị ban hành Kế hoạch số 07/KH-VKSKV2 triển khai thực hiện Nghị quyết số 12 của Đảng ủy VKSND tỉnh Quảng Ninh về lãnh đạo thực hiện Nghị quyết số 205. Ngày 18/12/2025, Tổ công tác thực hiện tố tụng dân sự công ích được thành lập để trực tiếp xác minh, thu thập tài liệu, chứng cứ. Đến ngày 01/01/2026, khi Nghị quyết số 205 chính thức có hiệu lực, đơn vị tiếp tục ban hành kế hoạch tuyên truyền nhằm thống nhất việc triển khai trong toàn đơn vị và với các cơ quan phối hợp. Đặc biệt dưới sự chỉ đạo cụ thể của đồng chí Nguyễn Quốc An đơn vị đã phối hợp với Ủy ban nhân dân 09 phường thực hiện việc tuyên truyền thông qua hình thực pano, áp phích và phát tờ rơi tới tận thôn, khu.

Những nội dung được chuẩn bị trước thời điểm Nghị quyết có hiệu lực nhanh chóng được vận dụng vào thực tiễn. Một trong những vụ việc đầu tiên được VKSND khu vực 2 lựa chọn giải quyết là trường hợp của bà Bùi Thị Kế, trú tại phường Hà An. Hơn ba mươi năm không có Giấy khai sinh khiến bà không thể đăng ký thường trú, không được cấp căn cước công dân và gặp nhiều khó khăn trong việc thực hiện các quyền cơ bản của công dân. Theo chỉ đạo của đồng chí Nguyễn Quốc An, Tổ công tác trực tiếp xác minh, làm việc với Ủy ban nhân dân phường Hà An và các cơ quan liên quan để rà soát toàn bộ hồ sơ, xác định nguyên nhân dẫn đến việc kéo dài nhiều năm và thống nhất hướng giải quyết theo quy định của pháp luật. Quá trình xác minh không chỉ tập trung vào việc hoàn thiện thủ tục hộ tịch mà còn hướng tới mục tiêu bảo đảm quyền nhân thân của công dân được khôi phục đầy đủ và kịp thời. Ngày 10/3/2026, bà Bùi Thị Kế được đăng ký lại khai sinh theo quy định. Sau nhiều năm, những quyền dân sự cơ bản của công dân được khôi phục, tạo điều kiện để thực hiện việc đăng ký cư trú, cấp căn cước công dân và các quyền, nghĩa vụ khác theo quy định của pháp luật.

Từ vụ việc này, đồng chí Nguyễn Quốc An chỉ đạo đơn vị thống nhất quy trình giải quyết đối với các vụ việc tố tụng dân sự công ích theo hướng chủ động tiếp nhận thông tin, xác minh đầy đủ, phối hợp với cơ quan có thẩm quyền để khắc phục vi phạm và chỉ xem xét áp dụng thủ tục khởi kiện khi các biện pháp bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp chưa đạt kết quả.

Hình ảnh UBND phường Hà An, tỉnh Quảng Ninh phối hợp với VKSND khu vực 2 trao Giấy khai sinh cho bà Bùi Thị Kế

Quy trình được hình thành từ vụ việc của bà Bùi Thị Kế tiếp tục được vận dụng trong quá trình giải quyết vụ việc lấn chiếm đất công tại khu vực nghĩa trang Nam Khê thuộc phường Vàng Danh, tỉnh Quảng Ninh, một vụ việc liên quan trực tiếp đến lợi ích công, có nhiều tài liệu quản lý qua các thời kỳ và cần sự phối hợp của nhiều cơ quan chuyên môn. Đối với vụ việc này, đồng chí Nguyễn Quốc An không chỉ đạo giải quyết theo hướng xử lý từng hành vi riêng lẻ mà yêu cầu Tổ công tác làm rõ toàn bộ căn cứ pháp lý của khu đất, đối chiếu hồ sơ địa chính, hồ sơ quản lý nghĩa trang, kiểm tra hiện trạng và làm việc trực tiếp với chính quyền địa phương cùng các cơ quan chuyên môn trước khi đưa ra yêu cầu khắc phục. Quan điểm được đồng chí quán triệt là mọi kiến nghị của Viện kiểm sát phải dựa trên tài liệu đã được kiểm chứng, bảo đảm khách quan, đúng quy định pháp luật và có tính khả thi trong tổ chức thực hiện.

Chính cách chỉ đạo đó đã tạo sự đồng thuận trong quá trình phối hợp giữa các cơ quan liên quan, từng bước tháo gỡ những tồn tại trong công tác quản lý đất công, đồng thời tích lũy thêm kinh nghiệm thực tiễn cho đơn vị khi giải quyết các vụ việc bảo vệ lợi ích công có tính chất phức tạp.

Từ thực tiễn triển khai những vụ việc đầu tiên, đồng chí Nguyễn Quốc An nhận thấy để tố tụng dân sự công ích phát huy hiệu quả thì nguồn thông tin không thể chỉ giới hạn ở chính quyền cơ sở. Nhiều hành vi xâm hại lợi ích công còn phát sinh trong lĩnh vực thuế, bảo hiểm xã hội, môi trường và quản lý tài sản công. Trên cơ sở đó, đồng chí chỉ đạo mở rộng cơ chế phối hợp với các cơ quan quản lý nhà nước nhằm phát hiện vi phạm từ sớm, xử lý ngay từ giai đoạn đầu. Vì vậy, ngày 16/7/2026, VKSND khu vực 2 ký Quy chế phối hợp với cơ quan Bảo hiểm xã hội cơ sở Uông Bí và Quảng Yên.

Hình ảnh Lễ ký Quy chế phối hợp giữa VKSND khu vực 2 với cơ quan Bảo hiểm xã hội ngày 16/7/2026

Không dừng lại ở việc ký kết quy chế, đồng chí Nguyễn Quốc An chỉ đạo xây dựng cơ chế trao đổi thông tin thường xuyên giữa các cơ quan, định kỳ rà soát các trường hợp có dấu hiệu vi phạm, tổ chức làm việc trực tiếp với doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân để yêu cầu tự khắc phục trước khi áp dụng các biện pháp tố tụng.

Hiệu quả của cách làm này nhanh chóng được thể hiện bằng những kết quả cụ thể. Trong lĩnh vực thuế, thông qua hoạt động xác minh, yêu cầu khắc phục và phối hợp giữa VKSND khu vực 2 với cơ quan Thuế, các tổ chức, cá nhân đã thực hiện nghĩa vụ nộp vào ngân sách nhà nước hơn 10,844 tỷ đồng. Con số này không chỉ phản ánh giá trị kinh tế được thu hồi mà còn cho thấy hiệu quả của việc chủ động phát hiện vi phạm, phối hợp xử lý và bảo vệ lợi ích công ngay từ khi chưa phát sinh tranh chấp. Trong lĩnh vực bảo hiểm xã hội, nhiều trường hợp chậm đóng, nợ đóng bảo hiểm cũng được các đơn vị liên quan khẩn trương khắc phục, góp phần bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động.

 Công tác phối hợp giữa VKSND khu vực 2 với Cơ quan Thuế để yêu cầu tổ chức, cá nhân thực hiện nghĩa vụ giao nộp tiền thuế vào Ngân sách nhà nước

Sau hơn 6 tháng triển khai Nghị quyết số 205, tố tụng dân sự công ích tại VKSND khu vực 2 từng bước đi vào nền nếp. Đến nay, đơn vị đã tiếp nhận 45 nguồn thông tin, xác định 42 vụ việc thuộc phạm vi xem xét theo Nghị quyết số 205; ban hành 34 yêu cầu đối với các cơ quan, tổ chức có liên quan; 16 vụ việc đã được khắc phục sau yêu cầu của Viện kiểm sát; 03 vụ việc được VKSND tỉnh Quảng Ninh phê duyệt chủ trương khởi kiện. Mỗi con số là kết quả của quá trình xác minh, phối hợp và xử lý trên cơ sở quy trình thống nhất mà đơn vị đã xây dựng từ những ngày đầu triển khai nhiệm vụ.

Trong quá trình đó, vai trò của người đứng đầu không được thể hiện ở việc trực tiếp giải quyết từng vụ việc, mà ở việc tạo dựng một cách làm để cả tập thể cùng thực hiện. Đồng chí Nguyễn Quốc An dành nhiều thời gian cho công tác chỉ đạo nghiệp vụ, duy trì chế độ giao ban, nghe báo cáo tiến độ từng vụ việc, tháo gỡ những khó khăn phát sinh và thống nhất phương pháp xử lý trước các tình huống mới. Mỗi vụ việc sau khi kết thúc đều được tổ chức rút kinh nghiệm, bổ sung vào quy trình chung để Kiểm sát viên có thêm cơ sở vận dụng trong thực tiễn.

Đối với đồng chí Nguyễn Quốc An, triển khai tố tụng dân sự công ích không chỉ là thực hiện một nghị quyết mới của Quốc hội mà còn là quá trình xây dựng một đội ngũ có chung nhận thức, một quy trình có thể vận hành thống nhất và một nền nếp công tác có thể duy trì lâu dài. Đó cũng là yêu cầu đồng chí luôn đặt ra đối với mỗi cán bộ, Kiểm sát viên: giữ vững phẩm chất “Công minh, chính trực, khách quan, thận trọng, khiêm tốn”, không ngừng rèn luyện để xây dựng đội ngũ “Vững về chính trị, giỏi về nghiệp vụ, công tâm và bản lĩnh, kỷ cương và trách nhiệm”, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của Ngành trong giai đoạn mới.

Đồng chí Nguyễn Quốc An trực tiếp tổ chức rút kinh nghiệm, hướng dẫn Kiểm sát viên sau những vụ việc đầu tiên về tố tụng dân sự công ích

Nhìn lại chặng đường triển khai Nghị quyết số 205 tại VKSND khu vực 2, những vụ việc đã giải quyết, những khoản tiền đã thu hồi cho ngân sách nhà nước hay những quyền lợi hợp pháp của người dân được bảo vệ là những kết quả có thể nhìn thấy. Ghi nhận những thành tích đạt được, ngày 10/7/2026, VKSND khu vực 2 – Quảng Ninh vinh dự được Viện trưởng VKSND tối cao tặng Bằng khen vì đã có thành tích xuất sắc đột xuất trong công tác triển khai thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 ngày 24/6/2025 của Quốc hội về việc thí điểm Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công.

Không chỉ đạt được những kết quả cụ thể, VKSND khu vực 2 còn xây dựng được một phương thức tổ chức thực hiện hiệu quả, một quy trình đã được kiểm chứng bằng thực tiễn và một đội ngũ đang từng bước trưởng thành từ chính những nhiệm vụ mới của Ngành. Đó cũng là dấu ấn của đồng chí Nguyễn Quốc An, Viện trưởng VKSND khu vực 2 – Quảng Ninh, trong quá trình hiện thực hóa các quy định của Nghị quyết số 205, đưa hoạt động tố tụng dân sự công ích trở thành nhiệm vụ thường xuyên, hiệu quả của đơn vị.

Nguyễn Bích Diệp, VKSND khu vực 2 – Quảng Ninh