Một số vướng mắc trong kiểm sát việc rút ngắn thời gian thử thách và cấp Giấy chứng nhận chấp hành xong thời gian thử thách đối với người được hưởng án treo

Án treo là biện pháp miễn chấp hành hình phạt tù có điều kiện, được Tòa án áp dụng đối với người phạm tội bị xử phạt tù không quá 03 năm, căn cứ vào nhân thân của người phạm tội và các tình tiết giảm nhẹ, xét thấy không cần thiết bắt họ phải chấp hành hình phạt tù.

Xét rút ngắn thời gian thử thách của án treo là việc Tòa án quyết định cho người được hưởng án treo chấp hành thời gian thử thách với mức ít hơn mức hình phạt của bản án đã tuyên, khi có đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật như: Đã chấp hành được 1/2 thời gian thử thách của án treo, có nhiều tiến bộ được Uỷ ban nhân dân cấp xã, đơn vị quân đội được giao giám sát giáo dục đề nghị rút ngắn thời gian thử thách bằng văn bản. Người được hưởng án treo chỉ được xét rút ngắn thời gian thử thách mỗi năm 01 lần. Trường hợp thời gian thử thách còn lại không quá 01 tháng thì có thể được rút ngắn hết thời gian thử thách còn lại. Người được hưởng án treo có thể được rút ngắn thời gian thử thách nhiều lần, nhưng phải bảo đảm thực tế đã chấp hành ba phần tư thời gian thử thách Tòa án đã tuyên. Đây là chính sách thể hiện tính nhân đạo, khoan hồng, nhân văn của pháp luật, là động lực khích lệ, động viên những người phạm tội tích cực học tập, rèn luyện sửa chữa lỗi lầm, sống có ích cho gia đình và xã hội.

Tuy nhiên, hiện nay Liên ngành trung ương chưa có văn bản hướng dẫn nên một số Tòa án khi thực hiện theo Mẫu số 03-THAHS (Ban hành kèm theo Thông tư liên tịch số 03 ngày 11/10/2021 của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ trưởng Bộ Công an và Bộ trưởng Bộ Quốc phòng) để ban hành Quyết định rút ngắn thời gian thử thách đối với người được hưởng án treo, thì trong phần quyết định có ghi: “Quyết định này có hiệu lực sau 15 ngày, kể từ ngày ra quyết định trong trường hợp Viện kiểm sát không có kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm”, dẫn đến khó khăn trong hoạt động kiểm sát, đặc biệt đối với trường hợp“Rút ngắn hết thời gian thử thách còn lại”. Một số trường hợp điển hình như:

Trường hợp 1: Người chấp hành án phải chấp hành hình phạt 02 năm tù nhưng cho hưởng án treo, thời gian thử thách là 04 năm tính từ ngày 15/7/2020. Đến ngày 18/4/2024, Tòa án mở phiên họp xét rút ngắn thời gian thử thách thì người chấp hành án đã chấp hành được 03 năm 09 tháng 03 ngày, thời gian thử thách còn lại là 02 tháng 27 ngày. Tòa án đã ra quyết định: “Rút ngắn hết thời gian thử thách của án treo còn lại là 02 tháng 27 ngày cho người được hưởng án treo” và phần hiệu lực của Quyết định ghi: “Quyết định này có hiệu lực sau 15 ngày, kể từ ngày ra quyết định trong trường hợp Viện kiểm sát không có kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm”. Như vậy, nếu sau 15 ngày thì thời hạn còn lại chỉ là 02 tháng 12 ngày.

Trường hợp 2: Người chấp hành án phải chấp hành hình phạt 01 năm tù nhưng cho hưởng án treo, thời gian thử thách là 02 năm tính từ ngày 29/01/2022. Đến ngày 18/01/2024, Tòa án mở phiên họp xét rút ngắn thời gian thử thách thì người chấp hành án đã chấp hành được 01 năm 11 tháng 20 ngày, thời gian thử thách còn lại là 10 ngày. Tòa án đã quyết định: “Rút ngắn hết thời gian thử thách của án treo còn lại là 10 ngày cho người được hưởng án treo” và phần hiệu lực của Quyết định ghi: “Quyết định này có hiệu lực sau 15 ngày, kể từ ngày ra quyết định trong trường hợp Viện kiểm sát không có kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm”. Như vậy, sau 10 ngày người chấp hành án đã chấp hành xong thời gian thử thách trước khi Quyết định rút ngắn thời gian thử thách đối với người được hưởng án treo của Tòa án có hiệu lực pháp luật.

Đối với 02 trường hợp trên thì ngày ghi trong Giấy chứng nhận chấp hành xong thời gian thử thách của người được hưởng án treo là ngày nào? Ngày Tòa án ra Quyết định rút ngắn hết thời gian thử thách còn lại cho người được hưởng án treo; ngày Quyết định rút ngắn hết thời gian thử thách còn lại cho người được hưởng án treo của Tòa án có hiệu lực hay ngày cuối cùng của thời gian thử thách theo Quyết định thi hành án hình sự (tức ngày cuối cùng của 10 ngày), quy định tại khoản 4 Điều 85 Luật thi hành án hình sự.

Mặt khác, theo quy định tại mục 6 phần I Hướng dẫn số 06/HD-CQQLTHAHS ngày 11/01/2022 của Cơ quan quản lý Thi hành án hình sự – Bộ Công an (C11), hướng dẫn thực hiện giảm, miễn thời hạn chấp hành án hình sự tại cộng đồng: “Trường hợp được rút ngắn hết thời gian thử thách án treo,…còn lại thì thực hiện thủ tục cấp giấy chứng nhận xong án phạt theo quy định. Trong trường hợp này, Cơ quan THAHS Công an cấp huyện chú ý ghi đúng ngày chấp hành xong án phạt là ngày quyết định giảm, miễn của Toà án có hiệu lực pháp luật trong giấy chứng nhận chấp hành xong án phạt”

Hiện nay, việc ban hành Quyết định rút ngắn thời gian thử thách đối với người được hưởng án treo và việc ghi ngày chấp hành xong trong Giấy chứng nhận chấp hành xong thời gian thử thách của người được hưởng án treo còn có những quan điểm khác nhau:

Quan điểm thứ nhất: Trong trường hợp Tòa án Quyết định rút ngắn hết thời gian thử thách còn lại cho người được hưởng án treo thì phải được thi hành ngay kể từ ngày ban hành Quyết định, mặc dù có thể bị khiếu nại hoặc kháng nghị theo trình tự phúc thẩm. Đồng thời, ngày chấp hành xong ghi trong Giấy chứng nhận chấp hành xong thời gian thử thách của người được hưởng án treo là ngày Tòa án ra Quyết định rút ngắn hết thời gian thử thách còn lại cho người được hưởng án treo.

Quan điểm thứ hai: Thực hiện theo đúng nội dung phần hiệu lực của Quyết định rút ngắn thời gian thử thách đối với người được hưởng án treo “Quyết định này có hiệu lực sau 15 ngày,…” và ngày chấp hành xong ghi trong Giấy chứng nhận chấp hành xong thời gian thử thách của người hưởng án treo là ngày Quyết định rút ngắn hết thời gian thử thách còn lại cho người được hưởng án treo của Tòa án có hiệu lực. Tuy nhiên, trường hợp này lại không phù hợp đối với việc được xét rút ngắn hết thời gian thử thách còn lại là 10 ngày (như nêu ví dụ trường hợp 2 ở trên), ảnh hưởng tới quyền lợi của người chấp hành án.

Do vậy, tác giả đồng tình với quan điểm thứ nhất, bởi lẽ: Chúng ta có thể áp dụng tương tự như quy định tại Điều 363 Bộ luật Tố tụng hình sự: “Trường hợp bị cáo đang bị tạm giam mà Tòa án cấp sơ thẩm quyết định đình chỉ vụ án, tuyên bị cáo không có tội, miễn trách nhiệm hình sự, miễn hình phạt cho bị cáo, hình phạt không phải là hình phạt tù hoặc phạt tù nhưng cho hưởng án treo hoặc khi thời hạn phạt tù bằng hoặc ngắn hơn thời hạn đã tạm giam thì bản án hoặc quyết định của Tòa án được thi hành ngay, mặc dù vẫn có thể bị kháng cáo, kháng nghị”. Đồng thời, việc Quyết định rút ngắn hết thời gian thử thách còn lại cho người được hưởng án treo được thi hành ngay kể từ ngày ban hành Quyết định sẽ tạo tính thống nhất trong việc xác định ngày chấp hành xong thời gian thử thách của người được hưởng án treo, đảm bảo quyền lợi cho người chấp hành án.

Qua hoạt động kiểm sát việc rút ngắn thời gian thử thách và cấp Giấy chứng nhận chấp hành xong thời gian thử thách đối với người được hưởng án treo còn gặp khó khăn, vướng mắc như trên, rất mong nhận được ý kiến trao đổi, góp ý của đồng nghiệp và bạn đọc.

Nguyễn Quang Lương – VKSND huyện Vân Đồn