Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác kiểm sát giải quyết các vụ án tranh chấp dân sự, hành chính thông qua hoạt động phối hợp với Tòa án trong công tác xem xét, thẩm định tại chỗ

Như chúng ta đã biết, trong công tác giải quyết tranh chấp án dân sự, hành chính, nhất là tranh chấp đất đai, nhà ở, tài sản gắn liền với quyền sử dụng đất, không thể thiếu hoạt động xem xét, thẩm định tại chỗ để đánh giá toàn diện tính chất, nội dung, đối tượng tranh chấp cụ thể. Kết quả của hoạt động xem xét thẩm định tại chỗ được thể hiện bằng biên bản, đây là tài liệu chứng cứ rất quan trọng trong quá trình giải quyết vụ án. Trên thực tế, có không ít các trường hợp vụ án sau khi xét xử, bản án của Tòa án bị kháng cáo, kháng nghị phải sửa, hủy để giải quyết lại vì lý do tài liệu thẩm định tại chỗ không đầy đủ, toàn diện, không đáp ứng được yêu cầu của nguồn chứng cứ theo quy định.

Chính vì vậy, trong thời gian qua, Viện kiểm sát nhân dân Khu vực 2 – Quảng Ninh rất chú trọng hoạt động kiểm sát thẩm định tại chỗ, đã cử cán bộ, Kiểm sát viên tham gia công tác kiểm sát xem xét, thẩm định tại chỗ của Tòa án, đảm bảo đạt hiệu quả và thực chất, đáp ứng yêu cầu của Ngành đối với công tác kiểm sát giải quyết các vụ án, vụ việc dân sự, hành chính, nhất là trong điều kiện sáp nhập các đơn vị hành chính cấp xã, phường, xóa bỏ cấp huyện và tăng thẩm quyền của Tòa án nhân dân cấp khu vực, trên cơ sở kế thừa quyền và nghĩa vụ của Tòa án nhân dân cấp huyện trước kia.

Mặc dù Bộ luật tố tụng dân sự và Luật tố tụng hành chính hiện hành không quy định trách nhiệm của Viện kiểm sát phải có mặt khi Tòa án tiến hành xem xét, thẩm định tại chỗ. Tuy nhiên, để nâng cao chất lượng công tác giải quyết và kiểm sát giải quyết án dân sự, hành chính, trên cơ sở Nghị quyết của Ban cán sự Đảng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Quảng Ninh (nay là Đảng ủy Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Quảng Ninh) và hướng dẫn của Phòng nghiệp vụ, cũng như Quy chế phối hợp giữa Ngành Tòa án và Viện kiểm sát các cấp, trước khi tiến hành xem xét, thẩm định tại chỗ, Tòa án nhân dân Khu vực 2 – Quảng Ninh đã kịp thời gửi Quyết định xem xét, thẩm định tại chỗ cho Viện kiểm sát nhân dân Khu vực 2 để phân công Kiểm sát viên tham gia kiểm sát hoạt động xem xét, thẩm định tại chỗ cùng Tòa án theo quy định.

Kiểm sát viên tham gia xem xét, thẩm định tại chỗ ngày 12/8/2025 đối với một vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất.

Để đạt hiệu quả công tác kiểm sát giải quyết án dân sự, hành chính thông qua việc Kiểm sát viên tham gia thẩm định tại chỗ, thiết nghĩa trong thời gian tới, bên cạnh phát huy các phương pháp mà cấp trên đã hướng dẫn, chỉ đạo, cần lưu ý thực hiện những biện pháp cụ thể như sau:

Thứ nhất, khi được Tòa án thông báo về việc xem xét, thẩm định tại chỗ, Lãnh đạo Viện kiểm sát chỉ đạo Kiểm sát viên tham gia 100% các trường hợp được Tòa án thông báo. Việc tham gia của Kiểm sát viên được xác định là một trong những chỉ tiêu nghiệp vụ của khâu công tác kiểm sát giải quyết án dân sự trong chương trình, kế hoạch công tác hàng năm. Sau khi tham gia, 100% các vụ án có Kiểm sát viên tham gia phải được báo cáo, thống kê kịp thời vào hoạt động nghiệp vụ của đơn vị.

Thứ hai, thông qua công tác xem xét, thẩm định chỗ, Kiểm sát viên kịp thời và chủ động nắm, tiếp cận sớm nội dung vụ án, xác định được quan hệ tranh chấp. Để nắm nhanh nội dung vụ án, Kiểm sát viên phải xác định được nguyên đơn khởi kiện yêu cầu giải quyết về vấn đề gì, những tài liệu, chứng cứ mà nguyên đơn cung cấp, ý kiến của bị đơn và những người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan. Do đó, trước khi tham gia buổi xem xét, thẩm định tại chỗ, Kiểm sát viên phải chủ động liên hệ với Tòa án nghiên cứu trước một số tài liệu cần thiết có trong hồ sơ vụ án.

Thứ ba, trong quá trình tham gia xem xét, thẩm định tại chỗ, Kiểm sát viên đối chiếu tài liệu chứng cứ mà các đương sự cung cấp như giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, bản đồ, trích lục và giấy tờ khác có liên quan với thực trạng đất tranh chấp. Ngoài việc xác định rõ ranh giới tứ cận thửa đất tranh chấp, thực trạng tài sản trên đất, Kiểm sát viên chủ động trao đổi với Thẩm phán để yêu cầu đương sự chỉ ra những phần, vị trí tranh chấp trên thực địa, ghi nhận đầy đủ thông tin, đặc điểm của vị trí đất tranh chấp vào biên bản xem xét, thẩm định tại chỗ. Trao đổi với Thẩm phán để phối hợp với cán bộ đo đạc thuộc cơ quan chuyên môn ghi nhận đầy đủ, chính xác các thông số thực trạng trên thửa đất. Ví dụ, tại buổi xem xét thẩm định tại chỗ ngày 01/8/2025, vụ tranh chấp dân sự có nguyên đơn khởi kiện yêu cầu bị đơn trả lại phần diện tích đất lấn chiếm và yêu cầu tháo bỏ hàng tường rào xây lấn sang phần đất của nguyên đơn. Quá trình xem xét, thẩm định tại chỗ, hiện trạng đất không còn nguyên vẹn như mô tả trong đơn khởi kiện, tức là không còn tường rào, Kiểm sát viên trao đổi với Thẩm phán yêu cầu đương sự chỉ rõ vị trí tường rào xây lấn chiếm, mô tả rõ đặc điểm thực trạng vị trí tranh chấp vào biên bản xem xét, thẩm định tại chỗ, đồng thời yêu cầu cán bộ đo xác định vị trí, tọa độ, chiều dài, rộng của vị trí tranh chấp đó.

Buổi xem xét, thẩm định tại chỗ ngày 01/8/2025, làm rõ  vị trí tranh chấp

Thứ tư, giai đoạn tiến hành xem xét, thẩm định tại chỗ thường tiến hành trong giai đoạn chuẩn bị xét xử, tức là trước khi có quyết định đưa vụ án ra xét xử. Khi Viện kiểm sát nhận được Thông báo về việc Tòa án thu thập chứng cứ hoặc nhận được Quyết định đưa vụ án ra xét xử, Lãnh đạo Viện kiểm sát phân công Kiểm sát viên đã tham gia buổi xem xét, thẩm định tại chỗ trước đó đồng thời là Kiểm sát viên tham gia phiên tòa để đảm bảo hiệu quả hơn trong việc kiểm sát giải quyết các vụ án tranh chấp dân sự của Tòa án. Trường hợp phân công kiểm sát viên khác, thì giữa các kiểm sát viên đã tham gia thẩm định tại chỗ và kiểm sát viên tham gia phiên tòa có sự trao đổi, phối hợp kịp thời.

Kiểm sát viên kiểm tra công tác đo đạc tại vị trí đất tranh chấp tai buổi xem xét, thẩm định tại chỗ ngày 12/8/2025

Việc tiếp cận sớm nội dung vụ án thông qua công tác xem xét, thẩm định tại chỗ rất thuận lợi cho Kiểm sát viên khi tham gia phiên tòa. Lĩnh vực giải quyết án tranh chấp dân sự, hành chính hiện vẫn đang là lĩnh vực rộng lớn với nhiều quy định của pháp luật điều chỉnh, ngoài quy định từ các văn bản pháp luật, còn có các Án lệ là các lập luận, phán quyết trong các bản án, quyết định được Hội đồng thẩm phán công bố là Án lệ. Nếu chúng ta sớm tiếp cận sẽ định hướng được quá trình nghiên cứu, đề ra các yêu cầu xác minh đối với Tòa án, đảm bảo việc giải quyết các vụ án tranh chấp dân sự, hành chính đúng theo quy định của pháp luật, hạn chế thấp nhất việc sửa, hủy án, từ đó nâng cao vị trí, vai trò của Viện kiểm sát trong công tác kiểm sát hoạt động tư pháp nói chung, trong công tác kiểm sát giải quyết án dân sự, hành chính nói riêng.

Hy vọng, trong thời gian tới, không chỉ Viện kiểm sát nhân dân Khu vực 2 – Quảng Ninh, mà còn tất các cả đơn vị kiểm sát khác, duy trì thực hiện tốt các biện pháp kiểm sát giải quyết án dân sự, hành chính, trong đó có biện pháp phối hợp với Tòa án trong việc xem xét, thẩm định tại chỗ. Góp phần thực hiện tốt các nhiệm vụ trọng tâm mà Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Quảng Ninh đã xác định, trong đó có nhiệm vụ “Chủ động đề ra các giải pháp hiệu quả nhằm nâng cao chất lượng kiểm sát giải quyết án dân sự, hành chính”.

                                                Mai Hương – VKSND Khu vực 2